شنبه, 29ام مهر

شما اینجا هستید: رویه نخست تازه‌ها گفتگو ناسیونالیسم ترکیه نابالغ و ناتوان از حل مسائل داخلی

گفتگو

ناسیونالیسم ترکیه نابالغ و ناتوان از حل مسائل داخلی

برگرفته از نشریه وطن یولی شماره 13 - رویه 14

 گفتگوی اردشیر پشنگ با نادر انتصار

خاورمیانه در قرن بیست و یکم نیز همچنان صحنه تعارضات و بحرانهای متعدد و پیچیده ای است که ریشه بسیاری از آنها حتی به قرنها قبل تر از قرن بیستم بر میگردد تداوم و بازتولید این بحرانها در کنار اهمیت ژئواستراتژیک (ژئواکونومیک و ژئوپلتیک) منطقه باعث شده است که همچنان این منطقه در کانون توجه بسیاری از سیاستمداران، رسانه ها و متخصصین روابط بین الملل قرار داشته باشد.

یکی از مناطق حساس و بحرانزای خاورمیانه قسمت آناتولی و یا ترکیه امروزی است. ترکیه که یکی از کشورهای بانفوذ و تاثیر گذار در این منطقه بوده است و طی سالیان اخیر پس از روی کار آمدن حزب عدالت و توسعه به بیش از یک قرن کم توجهی به شرق و حتی مسائل داخلی اش مهر خاتمه زده و در کنار تلاش اش برای پیوستن به اتحادیه اروپا یک نقش منطقه ای پررنگ را بازی کرده است اما ترک ها علیرغم موفقیت های نسبی خود در تبدیل شدن به یک بازیگر منطقه ای فعال و تاثیرگذار همچنان دچار مسائل و مشکلات داخلی خود هستند و به نظر می رسد ریتم اصلاحات در سیاست خارجی و سیاست داخلی آنها خیلی هماهنگ نبوده  است.

 حال در این مجال فرصتی یافتم تا در این خصوص با دکتر انتصار یکی از متخصصین پرکار در زمینه خاورمیانه بصورت اینترنتی مصاحبه ای داشته باشم. دکتر نادر انتصار استاد علوم سیاسی و روابط بین الملل و رئیس بخش علوم سیاسی و جزاء در دانشگاه آلابامای جنوبی در ایالات متحده امریکا است. تاکنون از وی کتابها و مقالات متعددی به چاپ رسیده است. چندی پیش آخرین کتاب وی تحت عنوان “سیاستهای کردها در خاورمیانه” در امریکا منتشر گردید و به زودی ترجمه فارسی آن نیز در تهران چاپ شده و به دست علاقمندان و متخصصین خاورمیانه و روابط بین الملل خواهد رسید.

————————————–————————————————————

جناب دکتر از زمان روی کار آمدن حزب عدالت و توسعه با رهبری رجب طیب اردوغان، شاهد دمیده شدن نوعی عقلانیت عملگرایانه و شکسته شدن بسیاری از تابوها در سیاست خارجی و داخلی ترکیه بوده ایم این روند باعث افزایش تحرک بیش از پیش ترکها در منطقه و در پیش گرفتن یک سیاست خارجی نسبتاً موفق بوده است از جمله میتوان به این موارد اشاره کرد: حل بحران بسیار کهنه شان با ارمنستان، میانجیگری میان اسرائیل و سوریه، میانجیگری در پرونده هسته ای ایران، ارتقای روابط و تعاملاتشان با کشورهای عربی، افزایش تبادلات با روسیه و ... ؛ حال شما این حرکت سالیان اخیر ترکیه را چگونه و با چه اهدافی ارزیابی می نمایید؟

این نظر شما بطور کلی درست است اما این مسیر خیلی هم هموار نبوده و به اتمام نیز نرسیده است چراکه ما هنوز شاهد آن هستیم که ترکیه در پیاده کردن سیاستهای خارجی خود در خاورمیانه و قفقاز با اشکالاتی هم روبرو  شده است به عنوان مثال بهبود رابطه ترکیه با ارمنستان هنوز با مشکلات فراوانی توأم است یا با توجه به مشکلات کنونی میان ترکیه و اسراییل، ترکها حداقل در کوتاه مدت نخواهند توانست که نقش میانجیگری بین سوریه و اسراییل را ایفا کند.همچنین کشورهای به اصطلاح ۵+١ هم تا کنون از میانجیگری آنکارا در پرونده هسته ای ایران استقبال نکرده اند. بنابراین حزب عدالت و توسعه هنوز تا رسیدن به اهداف سیاست خارجی خود فاصله زیادی دارد ولی قدمهای اولیه دولت ترکیه در جهت رسیدن به اهداف دراز مدتش تا کنون، نوعی بلوغ سیاسی را در میان سیاستمداران ارشد حزب حاکم آن کشور  نشان میدهد.

 دکترینی که حزب حاکم فعلی در ترکیه آنرا دنبال میکند تا چه میزان میتواند به اهداف آنها از جمله حضور قوی تر و ملموس تر در منطقه و کسب بیشتر منافع ملی کمک نماید؟

دکترین حزب حاکم ترکیه برای بالابردن منافع ملی آن کشور در درازمدت تدوین شده و چارچوب اصلی آن برپایه دکترین واقع بینی و سیاستهای غیر ایدئولوژیک بنا شده است. در همین راستا و با توجه به اقداماتی که این حزب در قامت دولت ملی این کشور تاکنون انجام داده است به نظر من ترکیه در رسیدن به اهداف خود و ارتقای منافع ملی اش قدمهای مثبتی برداشته است.

اما مسئله دیگری که ترکیه با آن روبروست به مشکلات داخلی آن باز میگردد چرا ترکها در سیاست خارجی خود موفق تر از سیاست داخلیشان بوده اند؟ پس لرزه های شدید تابوی نسل کشی با ارمنستان را می توانند هضم کنند اما در عین حال در سیاست داخلی خود در قبال کردها نتوانسته اند آنچنان که در سیاست خارجی سالیان اخیر خود موفق بوده اند؛ موفق باشند. شما دلایل و ریشه های ناتوانی دولتمردان ترک در قبال مسئله کردستان ترکیه را چه می دانید و این مسئله را چگونه ارزیابی می کنید؟

شکاف های اجتماعی و سیاسی عمیقی که بعد از به وجود آمدن ترکیه مدرن از دوران آتاترک پیدا شد باعث شد که ناسیونالیسم ترک یک دید متعصب و تهاجمی به هویت گروهها و ملیتهای غیر ترک که در ترکیه آتاترکی زندگی می کردند پیدا کند به طوری که سالها مردم غیر ترک در کشور ترکیه مجبور بودند که هویت خود را نفی کنند. قوانین ترکیه نیز تا همین چند سال اخیر اجازه درخواست حقوق شهروندی را فقط در چارچوب هویت ترکی به رسمیت می شناخت. حتی اگر کسی نامی کردی را در فضای عمومی به زبان می آورد و یا در کتابی یا روزنامه ای می نوشت به زندان محکوم می شد. در عوض ترکها برای اقناع افکار عمومی خود و برای توجیه تفاوتهای اساسی هویتی که با کردها داشتند آنها را ترکهای کوه نشین می نامیدند. اینک نیز با توجه به حاکم بودن بسیاری از قوانین و نگاههای این چنینی در میان بخش عمده ای از سیاستمداران ترکیه در قبال کردها، به طور خلاصه بایستی گفت که ناسیونالیسم ترک هنوز بلوغ سیاسی لازم را پیدا نکرده است و ریشه های درگیریهای اخیر را باید در این چارچوب بررسی کرد.

- اساساً ترکها در قبال کردهای خود چه گزینه هایی در پیش رو دارند؟ و خود عمدتاً بدنبال کدام گزینه می روند؟

به نظر این جانب ترکها در حال حاضر گزینه های مشخص چندانی در این مورد ندارند. چراکه هنوز تعداد قابل توجهی از افسران ارشد و پرنفوذ ترکیه بر این باورند که موضوع و مسئله کردها را می توان از طریق راهکار نظامی همراه با برنامه های اقتصادی جواب داد. همچنین در میان سیاستمدارهای ترکیه، تعداد اندکی هستند که به این نتیجه رسیده اند که سیاست چوب و چماق در داخل با اهداف سیاست خارجی این کشور مغایرت دارد. باید ما این موضوع را نیز در نظر داشته باشیم که با وجود تغییرات اخیر در چارچوب سیاسی ترکیه، نظامیان در آن کشور هنوز قدرت زیادی دارند و دولت ترکیه نمی تواند سیاستهایی را که نظامیان ارشد آن کشور با آن مخالف هستند اجرا کند به همین دلیل ترکها در حوزه مسائل داخلی بطور عام و بحرانشان با کردها بطور خاص بسیار ناموفق تر از حوزه سیاست خارجی خود بوده اند.

 آیا حزب حاکم و دولت فعلی ترکیه توان و شرایط حل مسئله کرد را داراست؟ و یا ظرفیتهای محدودی داشته و تنها می تواند به مانند مسکنی بخشی از درد جامعه کرد را کم کرده و از درمان اساسی عاجز است؟

خیر.حزب حاکم ترکیه ظرفیت این را ندارد که به تنهایی بتواند در این مورد تصمیم قاطع بکند. نه تنها دولت کنونی این کشور باید از همکاری نظامیان ارشد ترکیه برخوردار شود بلکه باید احزاب مخالف ترکیه را نیز با خود همراه کند. به این دلیل حزب حاکم ترکیه حتی اگر بخواهد موضوع کردها را بطور عادلانه بررسی کندودراین راه اراده قوی هم داشته باشد راه بسیار  مشکلی در پیش رو دارد.

 طی ماههای اخیر عبدالله اوجالان رهبر دربند حزب کارگران کردستان طرح جدیدی را با عنوان »خودگردانی دموکراتیک» به مقامات ترک پیشنهاد داده بود تا با عملی نمودن آن بر مشکلات سه دهه اخیر دولت ترکیه و کردهای این کشور مهر خاتمه زده شود. شما این راهکار اوجالان را که گفته می شود طرحی چند بعدی و در زمینه های امنیتی، سیاسی، فرهنگی و اقتصادی است  تا چه میزان واقع بینانه و کاربردی می دانید؟

مشکل عمده در پیشنهادهای اخیر آقای اوجالان این است که دولت ترکیه دیگر اوجالان را به عنوان یک بازیگر مهم در امور کردهای ترکیه حساب نمی کند لذا سیاستمداران برجسته و تاثیرگذار ترکیه حرفها و پیشنهادهای او را جدی نمی گیرند. علاوه بر آن حزب کارگران کرد یا پ.پ.ک نیز دیگر آن قدرت سابق خود را ندارد که بتواند به عنوان یک اهرم فشار دولت ترکیه را تحت فشار دایم بگذارد لذا در عمل پیشنهاد اخیر اوجالان و پیشنهادهای مشابه خیلی به حل مسائل متقابل میان ترکها و کردها کمک نمی کند.

نوشتن دیدگاه


تصویر امنیتی
تصویر امنیتی جدید

در همین زمینه