چهارشنبه, 07ام تیر

شما اینجا هستید: رویه نخست زبان و ادب فارسی زبان پژوهی زبان فارسی به گستردگی همۀ آسیا

زبان پژوهی

زبان فارسی به گستردگی همۀ آسیا

برگرفته از ماهنامه خواندنی، شماره 65، رویه 33

عبدالله مرادعلی بیگی

در دوران کمابیش پانصد سالۀ حکومت عثمانی، زبان فارسی، زبان دوم رسمی امپراتوری بود.
در دوران باستان، آسیای کوچک همیشه بخشی از شاهنشاهی ایران بود و در دوران اسلامی نیز، این بخش جدا از ایران نبود، تا پیدایی و برپایی حکومت عثمانی. در این دوران نیز، گرچه وحدت سرزمینی دست‌خوش جدایی شد؛ اما زبان فارسی، هم‌چنان زبان درباری بود و سخن گفتن بدان، موجب فخر دانشمندان و مردم عادی بود.
در این زمینه روزنامه اختر که در اسلامبول پایتخت حکومت عثمانی چاپ می‌شد می‌نویسد:
سلاطین عثمانی...، زبان فارسی را ارج می‌نهادند و از شاه و وزیر و مفتی تا فقیه و ادیب و نویسنده، جویای شعر و ادب فارسی بودند و اشعار بسیاری از سلاطین و وزرا و پاشایان عثمانی، به‌جای مانده است...
(اختر – ج 1 – کتاب‌خانه ملی – تهران 1378 – مقدمه – 3)
روزنامه «اختر»، نخستین روزنامۀ فارسی‌زبان بود که در اسلامبول منتشر شد. این روزنامه در سرمقالۀ نخستین شمارۀ خود (پنج‌شنبه 16 ذی‌الحجه 1292/ برابر با 23 دی 1254 و13 ژانویه 1876)، نوشت:
... با این‌که زبان پارسی، از بهترین و شیرین‌ترین زبان‌های قدیمۀ موسسه‌ و مستقله است و زبان انبوهی از ساکنان قطعۀ شرق و ملل عظیمۀ اسلامیان است و زبانی است که در نزد تمامی ملل متمدنه، مسلم به مطبوعی است و امروز هم جزء عمدۀ زبان دولت علیه عثمانی می‌باشد؛ در هم‌چنان پای‌تخت سعادتمند، تاکنون روزنامه‌ای بدان‌لسان، ترتیب نشده... (همان – رویه 6)
سیدمحمد طباطبایی، در تاریخ تحلیلی مطبوعات ایران، با اشاره به روزنامه اختر، دربارۀ زبان فارسی در عثمانی می‌نویسد:
... چنان که می‌دانیم، زبان فارسی در عثمانی تا زمان سلطان محمودخان [فرجامین امپراتور عثمانی]، زبان دوم دربار و طبقۀ راقیۀ عثمانی شمرده می‌شد و هر ادیب و نویسندۀ فاضل عثمانی، فارسی را هم در حد زبان ترکی از جهت خواندن و نوشتن می‌آموخت...
(تاریخ تحلیلی مطبوعات ایرانی – محمد محیط طباطبایی – انتشارات بعثت – تهران 1367)
کم نبودند کسانی که از ایران به عنوان آموزگار زبان فارسی می‌رفتند و از همین راه، صاحب موقعیت و درآمد خوبی می‌شدند. از آن جمله می‌توان از میرزا حبیب اصفهانی نام برد که:
در سال 1283 ق [1245 خ/1866 م]، از ایران تبعیداً به اسلامبول رفت و برای قوت لایموت، به تدریس زبان فارسی به فرزندانِ بزرگان ترک یعنی پاشا‌ها و رجال باب عالی پرداخت...
(روزنامه اختر – مقدمه – رویه 11)
پس از شکست امپراتوری عثمانی در نبرد سخت جهانی و نیز فروپاشی امپراتوری تزاری ونیز، دست‌یابی انگلستان به میان رودان در فراگشت این نبرد، فارسی‌ستیزی، ابعاد گسترده‌تری یافت.
انگلیس‌ها، پس از استقرار در هندوستان، کوشیدند تا زبان انگلیسی را جای‌گزین زبان فارسی به عنوان زبان اداری و زبان ارتباطی مردم این سرزمین سازند. آنان پس از دست‌یابی به میان رودان، این سیاست را با سختی و گستردگی بسیار، پی‌گرفتند و کوشیدند تا فارسی را از این سرزمین براندازند.
با فروپاشی امپراتوری عثمانی، مصطفی کمال‌پاشا (ملقب به آتاتورک) نیز برای مبارزه با زبان فارسی، دست‌اندرکار دگرگون‌سازی خط ترکی شد و در این راستا، تنها زیان به زبان فارسی نرساند؛ بلکه ترک‌ها را از دست‌یابی به ادبیات خود محروم ساخت و زبان محاوره‌ای را جای‌گزین زبان مبنا و نوشتاری کرد.
بلشویک‌ها نیز پس از سلطه بر قفقاز و خوارزم و فرارود، با شدت بیش‌تری دست‌اندرکار فارسی‌زدایی از قفقاز و خوارزم و فرارود شدند و با ایجاد جمهوری‌های قلابی و اجرای سیاست «تبرتقسیم» سرزمین‌های فارسی‌زبان را زیر سلطۀ بیابان‌گردان قرار دادند و حتا سال‌های سال از ایجاد یک جمهوری خودمختار برای تاجیکان، خودداری می‌کردند.

دیدگاه‌ها   

+1 #11 Guest 1391-07-19 22:12
بخش عظيم و غير قابل اغماضى از مواريث كهن بشريت اعم از فلسفه، دين، علم ، اخلاق، عرفان و سياست به وسيله زبان فارسى منتقل شده است كه دست يافتن به آن بدون اطلاع از اين زبان آسان نيست. آنچه كه مولوى، عطار، حافظ، سعدى، فردوسى و ديگر بزرگان علم و ادب فراهم آورده اند، تنها زمانى مى تواند مورد استفاده كامل بشريت قرار گيرد كه به زبان اصلى يعنى زبان فارسى در اختيار طالبان و پژوهندگان آن گذاشته شود. زبان فارسى يك آهنگ موسيقايى زيبا دارد و از انعطاف، روانى و كشش بسيار بالايى برخوردار است؛ بنا بر اين در زبان فارسى،بسيار دلنشين و دلپسند است.
نقل قول کردن
+2 #10 Guest 1391-07-19 22:09
هر كس به معارف بشرى علاقه مند باشد، بايد براى زبان فارسى ارج و مرتبه‌اى خاص قائل باشد؛ زيرا اين زبان پرظرفيت، شيرين، رسا و زيبا توانسته است بخش عظيمى از مناطق جغرافيايى جهان را تحت تسلط و سيطره معنوى خود درآورد، با نفوذ معنوى، كارآيى، شيوايى و قدرت بلاغت خود در دل ملتها جا باز كند و براى آنان فرهنگ، دين، معرفت و تمدن به ارمغان آورد. زبان فارسى توانسته است در ايران، بيشترين تلاش را براى گسترش و تحكيم اسلام انجام دهد. اسلام، به زبان عربى وارد ايران شد؛ اما به زبان فارسى ترويج پيدا كرد و در طول قرنهاى متمادى بيشترين معارف اسلامى و سخنان حكمت آموز به وسيله ايرانيان فارسى زبان در ميان ملتها انتشار يافت، بنابر اين زبان فارسى در اين بخش از جهان از حقوق واضحى در جهت گسترش اسلام و فرهنگ و تمدن بشرى برخوردار است. اكنون زبان فارسى بهترين حامل و رسانه براى معارف، افكار، نوآورى و تمدن عميق اسلامى محسوب مى شود و بر اين اساس وظيفه ما در قبال زبان فارسى بسيار سنگين است.
نقل قول کردن
+2 #9 Guest 1391-07-19 22:07
برای‌ گسترش‌ زبان‌ فارسی‌ و ایجاد عناصر حیات‌ و تکامل‌ در این‌ زبان‌، باید از ظرفیتهای‌ موجود در آن‌ حداکثر استفاده‌ به‌ عمل‌ آید و توجه‌ مسؤولان‌ فرهنگستان‌ زبان‌ فارسی‌ به‌ این‌ مهم‌ ضروری‌ است‌. همچنین‌ زبان‌ فارسی‌ در زمینه‌ ترکیب‌، زبان‌ معجزه‌گری‌ است‌ و باید از ظرفیت‌ عظیم‌ و شگفت‌آور ترکیبی‌ آن‌ استفاده‌ شود. زبان‌ فارسی‌ کلمه‌ طیبه‌ای‌ است‌ و اصل‌ ثابتی‌ دارد و انتظار می‌رود که‌ روز به‌ روز پیشرفت‌ کند و جهانیان‌ بتوانند از این‌ زبان‌ استفاده‌های‌ فراوانی‌ را به‌ عمل‌ آورند.
نقل قول کردن
+2 #8 Guest 1391-07-19 22:01
زبان‌ فارسی‌ وسیله‌ای‌ انحصاری‌ برای‌ دست‌ یافتن‌ به‌ مفاهیم‌ والا و حکمت‌ عظیم‌ و بی‌نظیری‌ است‌ که‌ در میراث‌ فرهنگی‌ این‌ زبان‌، در کتابهای‌ علمی‌، ادبیات‌، حکمت‌ و اخلاق‌ به‌ صورت‌ شعر و نثر وجود دارد و بر همین‌ اساس‌ زبان‌ فارسی‌ برای‌ تمام‌ کسانی‌ که‌ علاقه‌مند به‌ معارف‌ والای‌ بشری‌ هستند، یک‌ ذخیره‌ مهم‌، با ارزش‌، قابل‌ فراگیری‌ و پیگیری‌ است‌. زبان‌ فارسی‌، زبانی‌ فاخر، زیبا، رسا و پرظرفیت‌ است‌ و محموله‌ بسیار عظیمی‌ از گنجینه‌ معارف‌ بشری‌ و میراث‌ ذهنیات‌ و عقلیات‌ بشری‌ را با خود به‌ همراه‌ دارد، بنا بر این‌ فارسی‌زبانان‌ و علاقه‌مندان‌ و دوستداران‌ این‌ زبان‌ در سراسر جهان‌ و صاحبان‌ ذوق‌ و اندیشه‌ باید با جدیت‌ کامل‌ و اهتمام‌ فراوان‌، تلاش‌ مضاعفی‌ را برای‌ اعتلای‌ زبان‌ فارسی‌ به‌ عمل‌ آورند
نقل قول کردن
-1 #7 Guest 1391-07-19 21:59
زبان‌ فارسي‌ در واقع‌ جويبار پرفيضي‌ از گنجينه‌ عظيم‌ مواريث‌ فرهنگي‌ ملت ايران است‌ و براي‌ ملتهاي‌ ديگر نيز پديده‌اي‌ بسيار بزرگ‌ و شكوهمند محسوب‌ مي‌شود. زبان‌ فارسي‌ از گسترش‌ واژگاني‌ و ظرفيت‌ تركيب‌پذيري‌ برخوردار است‌، آهنگي‌ گوشنواز، به‌ هنجار و زيبا دارد و با تكيه‌ بر خصوصيات‌ واژگاني‌ و تركيبي‌ خود مي‌تواند هر بخشي‌ از گستره‌ معارف‌ بشري‌ را ارائه‌ دهد و آن‌ را بيان‌ كند
نقل قول کردن
-3 #6 Guest 1391-07-19 21:57
بدون‌ ترديد اسلام‌ از طريق‌ زبان‌ فارسي‌ و فارسي‌زبانان‌ به‌ چين‌، شبه‌ قاره‌ و بخشي‌ از آسياي‌ ميانه‌ گسترش‌ يافته‌ است‌ و بسياري‌ از كساني‌ كه‌ در اين‌ مناطق‌ به‌ اسلام‌ گرويده‌اند، هنوز يادگارها و نشانه‌هاي‌ زبان‌ فارسي‌ را در كلمات‌ و اصطلاحات‌ ديني‌ خود حفظ كرده‌اند و اين‌ خود مايه‌ سربلندي‌ و افتخار است‌
نقل قول کردن
+2 #5 Guest 1391-07-19 21:49
قدیم ترین یادگاری که از زندگی نیاگان باستانی ما باقی است «نُسک های اَوسْتا» است که شامل سروده های دینی، احکام مذهبی و محتوای تاریخ هایی است که شاهنامه ی فردوسی نمودار آن است و مطالب تاریخی آن کتاب از «کیومرث» تا زمان «گشتاسب شاه» می پیوندد، و پادشاهی اَپَرداتَه (پیشدادیان)،کَو یان (کیان) و زمانه ی هفت خدایی را با هجوم بیگانگان، مانند: اژیدهاک (ضحاک) و فراسیاک تور (افراسیاب) ترک تا پیدا آمدن زردتشت سپیتمان شرح می دهد. این روایت ها همه جا می رساند که رشته ی ارتباط سیاسی، اجتماعی و ادبی ایران هیچ وقت نگسسته و زبان این کشور نیز به قدیم ترین زبان های تاریخی یا پیش از تاریخ می پیوندد و «گاثه ی زردشت» نمونه ی کهن ترین آن زبان هاست / برگرفته از كتاب سبك شناسي نرحوم بهار
نقل قول کردن
-1 #4 Guest 1391-07-19 19:07
در آن میان زبان و ادب فارسی در آسیای صغیر و دیگر سرزمین های قلمرو عثمانی جلال و شكوهی دیگر داشت، كه وضع هیچ كشوری جز شبه قاره ی هند قابل سنجش با آن نیست. در آسیای صغیر چندین سده زبان فارسی زبان رسمی منحصر به فرد مملكت بود. طبقه ی مبرز بدان سخن می گفتند و شعر می سرودند و كتاب می نوشتند. نامه نویسی به فارسی بود، وعظ و تدریس به فارسی بود، و در آن مدت افزون بر كتاب هایی كه در محل تألیف شده هزاران نسخه از دیگر متن های فارسی را در آن دیار استنساخ كرده اند كه اکنون شمار قابل ملاحظه ای از آن ها چه در كتاب خانه‌های تركیه و چه در مراكز علمی ایران و اروپا و امریكا موجود است. و همه اسناد گویایی از نفوذ زبان فارسی در آن سرزمین است. این نكته را هم باید دانست كه نفوذ فارسی منحصر به قلمرو آسیایی عثمانی نبود، بلكه در دیگر متصرفات آن دولت از جمله در ممالك جنوب شرقی اروپا رواج داشت: در یوگوسلاوی، در آلبانی، در بلغارستان و در قبرس هنوز این نفوذ چشم گیر است. در رومانی و یونان نیز كمابیش آثاری به نظر می رسد (برگرفته از كتاب زبان زبان و ادب فارسی در قلمرو عثمانی نوشته دكتر محمد امين رياحي خويي)
نقل قول کردن
+1 #3 Guest 1391-07-19 19:05
زبان شیرین فارسی و فرهنگ گرانمایه ی ‌ایران سده های دراز در بخش بزرگی از جهان متمدن قدیم سروری و سرافرازی داشت، و از كرانه‌های اقیانوس اطلس تا اقیانوس كبیر، و از فرغانه تا بغداد، و از دهلی تا قسطنطنیه، و سرانجام از سنگاپور تا اسپانیا، زبان اهل ادب و ذوق و حال بود. در سده ی هشتم هجری در همان سال ها كه معماران چیره دست ایرانی در ساختن بنا ی معروف الحمرا در اسپانیا می‌كوشیدند،‌ خنیاگران چینی برای ابن بطوطه جهان گرد مراكشی غزل سعدی را میخواندند:
تا دل به مهرت داده ام / در بحر فكر افتاده ام
چون در نماز استاده ام / گویی به محراب اندری

در همان سال ها كتیبه ی سنگ های مزار را در جاوه و سنگاپور به فارسی می نوشتند. از آن جمله بر سنگ قبری از سال ۸۲۳ كه سی سال پیش در مالایا كشف شده این غزل سعدی را نگاشته اند:
بسیار سال ها به سر خاك ما رود / كاین آب چشمه آید و باد صبا رود
نقل قول کردن
-2 #2 Guest 1391-07-19 18:56
ملک الشعرای بهار:
فارسی زبانی است که امروز بیش تر مردم ایران، افغانستان، تاجیکستان و بخشی از هند، ترکستان، قفقاز و بین النهرین بدان زبان سخن می گویند، نامه می نویسند و شعر می‌سرایند. تاریخ زبان ایران تا هفتصد سال پیش از مسیح روشن و در دست است و از آن پیش نیز از روی آگاهی های علمی دیگر می دانیم که در سرزمین پهناور ایران - سرزمینی که از سوی خراسان (مشرق) به مرز تبت و ریگزار ترکستان چین و از جنوب شرقی به کشور پنجاب و از نیمروز (جنوب) به سند و خلیج پارس و بحر عمان و از شمال به کشور سکاها و سارمات ها (جنوب روسیه امروز) تا دانوب و یونان و از مغرب به کشور سوریه و دشت حجاز و یمن می پیوست مردم به زبانی که ریشه و اصل زبان امروز ماست سخن می‌گفته‌اند
نقل قول کردن

نوشتن دیدگاه


تصویر امنیتی
تصویر امنیتی جدید

در همین زمینه