پنج شنبه, 16ام مرداد

شما اینجا هستید: رویه نخست کتاب‌شناخت فروزش فروزش 2

فروزش 2

روابط سامانیان با اسماعیلیان قرمطی

در تاریخ‌، از فرمان‌روایی فاطمیان مصر -  که از نخستین حکومت‌های مستقل اسلامی به شمار می‌رود - به عنوان حکومتی ایرانی یاد شده است، چرا که پایه‌های فکری آن و بنیادگذارانش بیشتر ایرانی بوده‌ است که سرانجام نیز شاخه‌ای اصلی از آنان زیر نام اسماعیلیان - به‌رهبری حسن صباح - به درون ایران بازگشت. از سویی دیگر از فرمان‌روایی سامانیان در فرارود نیز به عنوان نخستین حکومتی که گستراننده‌ی فرهنگ ایرانی بوده است، یاد شده. احتمال ارتباط میان این دو در برابر دشمنی مشترک - حکومت بغداد – موضوع نوشتاری است که در پی می‌آید.

زمان و زندگی‌ِ فردوسی و پیوندهای او با هم‌روزگارانش

جای بسی دریغ است که از زندگی‌ی شخصی‌یِ حکیم ابوالقاسم فردوسی، سراینده‌یِ شاهنامه و آفریدگار ساختارِ کنونی‌ی حماسه‌ی ملّی‌ی ایران ــ که اکنون افزون بر یک هزاره از روزگار او می‌گذرد ــ آگاهی‌های فراگیر و روشن‌گر و رهنمونی نداریم. تنها از راه باریک‌بینی در پاره‌ای از روی‌کردها و اشاره‌های برخی از هم‌ْ‌روزگارانش و یا نزدیکان به دوره‌ی او و نیز آن‌چه خود وی در میانْ‌پیوست‌های داستان‌های سروده‌اش در بیان حال و دردِ دل و نمایشِ چگونگی‌ی گذرانِ زندگی‌ی خویش آورده است، می‌توانیم چهره‌ای نه چندان دقیق از وی و نموداری نارسا از زندگی‌نامه‌اش را در ذهن خود بازسازیم.

حقوق ایران در دریای مازندران محفوظ است

در نیمه‌ی دی‌ماه سال گذشته یادداشتی از دکتر پیروز مجتهدزاده درباره‌ی حقوق ایران در دریای مازندران - با عنوانی که چندان با محتوا هم‌خوانی نداشت - در روزنامه‌ی پرشمارگان همشهری به چاپ رسید که واکنش شاخه‌ی میراث معنوی سازمان مردم‌نهادِ «دیده‌بان یادگارهای فرهنگی و طبیعی ایران» را در پی داشت. مجتهدزاده در این یادداشت حق 50 درصدی ایران در آن دریا را غیرواقعی عنوان کرده و خواهان تأکید بر روی 20 درصد شده بود. این در حالی است که بر خلاف رای او، مقدار نخست مبنای قانونی دارد در حالی که مقدار دوم فاقد چنین جایگاهی است، از این‌رو بسیاری از کارشناسان بر این باورند که به محض کوتاه آمدن ایران از حق قانونی خود، رقیبان، ضمن تبانی با یکدیگر، سهم ایران از آن دریا را تا حدّ کرانه‌های آبی‌اش – یعنی کمتر از 15 درصد – پایین خواهند آورد (امری که پیش از این بارها به‌گونه‌های مختلف از آن سخن رفته است)، و در این صورت ایران کم‌ترین سهمی از انرژی در آن دریا نخواهد داشت.

در ضرورتِ پارسی شدن

اندکند شرایطی که آدمی را به بازاندیشی بنیادین درباره‌ی هر آن‌چه که هست وا دارند، و اندک‌ترند موقعیت‌هایی که جوامع را، و گروه‌های بزرگِ انسانیِ برخوردار از تاریخی مشترک را به این بازنگری فراخوانند. رویارویی با آن شرایط چالشی، روان‌شناختی است، و درگیر شدن با این موقعیّت، بحرانی جامعه‌شناسانه. از این‌روست که معمولاً به آن‌چه هستیم خو می‌گیریم و در باب آن‌چه که شده‌ایم نمی‌اندیشیم و در ساختارهای نهادینه‌شده و استوار اجتماعی، به تکرار نظم‌هایی عادت می‌کنیم که تداوم‌شان، وابسته به توهّم طبیعی بودن‌، بدیهی بودن، و «خوب» بودن‌شان است.

واژه‌های فارسیِ عربی شده

مهم‌ترین دلیل، ریشه‌ی پارسی داشتن بسیاری از همین واژگان به ظاهر عربی است. بانو آسیه اسبقی زمانی که برای پایان‌نامه‌ی کارشناسی ارشدش در دانش‌گاه الدنبورگ آلمان و سپس تدوین کتابش (دگردیسی معنایی واژگان عربی در فارسی) به مطالعه‌ی دقیق فرهنگ‌های فارسی از گونه‌ی لغت‌نامه‌ی دهخدا، فرهنگ معین، فرهنگ نفیسی و برهان قاطع، و مقایسه‌ی آن‌ها با واژه‌نامه‌های معتبر عربی مانند لسان‌العرب، متن اللغه، تاج‌العروس، محیط المحیط، المنجد، المعجم، فقه‌اللغه و المعرب پرداخته بود در ضمن بررسی و تحقیق، پیوسته به واژگانی برمی‌خورد که در فرهنگ‌های عربی در برابر آن‌ها واژه‌ی «فارسیه» درج شده بود.

سفر با کوله‌پشتی؛ تالش

نخستین آزادراه ایران در چهل و پنج سال پیش از تهران رو به غرب [کرج] و سپس قزوین کشیده شد. این آزادراه، پررفت‌وآمدترین راه کشور است. اتوبوسِ ولووی تهران - اردبیل از همین جاده به حرکت در می‌آید.

بخش چکامه - فصل‌نامۀ فروزش شماره دوم - بهار 1388

دوست خوبم! برای‌مان از سروده‌هایت بگو و آن‌چه که دوست داری. در بخش «چکامه»، میهمان سرزمین شعر نو و کهن خواهیم بود تا ضمن نگاه به تجربه و مفاخر «دیروز» که بخشی از شناس‌نامه‌ی ماست، حرف‌های «امروز» را بزنیم.

بخش تاریخ و فرهنگ - فصل‌نامۀ فروزش شماره دوم - بهار 1388

برساختن هویتی برای آینده و دست یافتن به برداشتی واقع‌بینانه از اکنون، تنها در شرایطی ممکن است که به فهم و بازخوانی و نقد گذشته خو گرفته باشیم. تاریخ، خزانه‌ای از داده‌هاست که زمینه‌ی این کردار را برای‌مان فراهم می‌آورد.

در همین زمینه