دوشنبه, 25ام تیر

شما اینجا هستید: رویه نخست ایران پژوهی جهان ایرانی ایران شمالی

جهان ایرانی

ایران شمالی

پیمان اسدزاده

منطقهٔ قفقاز ـ به ویژه اران و شروان ـ در درازای تاریخ پر فراز و نشیب ایران زمین، از کانون‎های جوشندهٔ زبان و ادب پارسی و فرهنگ ایرانی بوده است. سخنورانی چون مهستی گنجه‎ای و نظامی گنجه‎ای و خاقانی شروانی از این دیار برخاسته‎اند و اشعار خود را به زبان شیرین فارسی سروده‎اند. کتاب «نزهت المجالس» که در نیمه نخست سدهٔ هفتم هجری نوشته شده، آیینه‎ای تمام نما از وضعیت فرهنگی شروان است. بررسی این کتاب، نشان می‎دهد که زبان و ادبیات فارسی در اران و شروان ـ جمهوری آذربایجان کنونی ـ تا چه حد رواج داشته و شعرای این دیار اگر شعری می‎گفتند، جز به فارسی نبوده و تا آن جا که پژوهشگران، تاریخ این منطقه را مورد تحقیق قرار داده‎اند، در سدهٔ هفتم زبان اکثریت مردم، فارسی ارانی بوده است. ضمن این که اقوام و تیره‎های گوناگونی از دیر باز در ناحیهٔ قفقاز وجود داشته‎اندکه از جمله می‎توان به کرد‎ها و ارمنی‎ها اشاره کرد.
از زبان شاعر پارسی‎گوی ارانی، نظامی گنجه‎ای، این نوا را هنوز می‎شنویم،

همه عالم تن است و ایران دل
نیست گوینده زین قیاس خجل
چون که ایران دل زمین باشد
دل زتن به بود، یقین باشد

و باز هم نظامی از زبان دارا چنین سخن می‎گوید:

نژاده منم، دیگران زیردست
نژاده کیان را که آرد شکست؟!

اما این خطهٔ ایرانی در پی جنگ‎های روسیه علیه ایران در سال‎های نخست سدهٔ نوزدهم میلاد، از ایران مادر جدا شد و ضمیمهٔ خاک روسیه گشت. از همان لحظهٔ جدایی هفده شهر قفقاز، تلاش گسترده‎ای در جهت قلع و قمع زبان فارسی و فرهنگ ایرانی در این منطقه صورت گرفت که تا به امروز ادامه دارد.
نشریهٔ مستقل « ایران شمالی» توسط جوانان فرهیخته ـ در آن سو و این سوی ارس ـ منتشر می‎شود. ایران شمالی ( جمهوری آذربایجان) پیوند ناگستنی با ایران مادر دارد. این نشریه‎ در جهت احیا پیوند‎های کهن فرهنگی و ادبی ایران شمالی با ایران می‎کوشد. «مناطق جدا شده از ایران در پی قرارداد‎های ننگین گلستان و ترکمن‏چای باید بار دیگر به آغوش مام میهن بازگردند». این سخنی است که نشریهٔ «ایران شمالی» در هفت شمارهٔ اخیر خود آن تاکید ورزیده است.

هفتمین شماره مجله ایران شمالی در حالی انتشار یافت که در آبان ماه 1385، شاهد اعتراضات گستردهٔ مردم تبریز به سبب اهانت نشریه صنعت (چاپ باکو) نسبت به پیامبر اسلام (ص) بودیم.
اگر چه اعتراض و عصیان بزرگ مردم تبریز بر اثر اقدام نشریهٔ باکویی «صنعت» آغاز شد اما پایانی جز بروز ارادهٔ جمعی، مبنی بر « الحاق ایران شمالی به ایران » نداشت.
در تظاهرات گستردهٔ مردم تبریز و در تجمع دانشجویان دانشگاه‎های تبریز در برابر کنسوگری رژیم باکو، مردم آشکارا خواستار القای عهد‎نامه‎های سیاه گلستان و ترکمان‎چای و آزادی و الحاق ایران شمالی، به مام میهن شدند.

بر روی جلد شماره 7 این نشریه، تصویری از «عباس میرزا» سردار رشید ایران زمین در جنگ‎های ایران و روسیه، دیده می‎شود. مصاحبه با زرتشت علیزاده، دو شرح جنایات روس‏ها در مناطق اشغالی ایران، شاعران پارسی گوی اردوبار، حرکت آزادی بخش ایران شمالی در گذر تاریخ، از گنجه تا خرمشهر، مطبوعات باکو، از جمله مطالب و مقالات این شماره به شمار می‏روند.

نوشتن دیدگاه


تصویر امنیتی
تصویر امنیتی جدید